Làng gốm Chu Đậu có đáng dành nửa ngày ghé thăm?

Một chiếc bình gốm Việt Nam xuất hiện trong cung điện ở Istanbul, cách quê nhà hàng nghìn cây số, có liên quan gì đến ngôi làng nhỏ bên sông Thái Bình? Ngôi làng ấy là làng gốm Chu Đậu, nay thuộc thành phố Hải Phòng, nơi từng sản xuất những món gốm hoa lam được đưa đi buôn bán khắp vùng biển châu Á. Ngày nay, bạn vẫn có thể đến xem gốm, tìm hiểu quy trình sản xuất và đăng ký trải nghiệm vẽ gốm tại đây.

Làng gốm Chu Đậu ở đâu, giờ thuộc Hải Phòng hay Hải Dương?

Làng gốm Chu Đậu nằm tại thôn Chu Đậu, xã Thái Tân, thành phố Hải Phòng, thuộc địa bàn huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương trước đây.

Từ ngày 1/7/2025, Hải Dương hợp nhất với Hải Phòng. Đồng thời, xã Thái Tân mới được thành lập từ ba xã cũ là Thái Tân, Minh Tân và An Sơn. Bởi vậy, những địa chỉ ghi “làng gốm Chu Đậu, Nam Sách, Hải Dương” trên bản đồ hoặc các bài du lịch cũ vẫn chỉ cùng một khu vực.

Đặt xe thì đưa tài xế địa chỉ này:

Làng Chu Đậu nằm gần sông Thái Bình. Cái tên Chu Đậu thường được giải thích là nơi thuyền bè neo đỗ, gợi lại một thời hàng gốm được đưa xuống thuyền, theo sông ra biển rồi đến những thương cảng xa xôi.

Mỹ Xá, làng thuộc xã Minh Tân cũ, là nơi các nhà khảo cổ từng phát hiện dấu tích lò gốm cổ. Sau đợt sắp xếp địa giới, cả Chu Đậu và Mỹ Xá đều thuộc xã Thái Tân mới.

Vì sao gốm Chu Đậu nổi tiếng đến tận Istanbul?

Gốm Chu Đậu có lịch sử từ khoảng thế kỷ XIV, phát triển rực rỡ nhất trong thế kỷ XV-XVI. Đây là một trong những dòng gốm cao cấp của Việt Nam thời trung đại, nổi bật với men trắng, hoa văn xanh lam và những nét vẽ mang đậm đời sống đồng bằng Bắc Bộ.

Câu chuyện nổi tiếng nhất về gốm Chu Đậu bắt đầu từ một chiếc bình ở cách Việt Nam rất xa.

Chiếc bình hoa lam năm 1450 trong cung điện Topkapi

Tại Bảo tàng Cung điện Topkapı ở Istanbul, Thổ Nhĩ Kỳ, có một chiếc bình gốm hoa lam Việt Nam cao khoảng 54 cm. Trên bình ghi dòng chữ Hán có niên đại năm 1450, vào năm thứ tám niên hiệu Đại Hòa, hay Thái Hòa, thời vua Lê Nhân Tông.

Ảnh: Topkapı Sarayı Müzesi

Dòng chữ ấy nhắc đến châu Nam Sách và một người thợ họ Bùi. Cụm chữ cuối, thường được đọc là “Bùi thị hý bút”, có những cách giải thích khác nhau: một người thợ họ Bùi vẽ chơi, hoặc chữ ký của nữ nghệ nhân Bùi Thị Hý.

Tại Chu Đậu, bà Bùi Thị Hý được tôn vinh là bà tổ nghề. Câu chuyện về cuộc đời bà gắn với những tư liệu gia phả được dòng họ lưu giữ, dù việc xác định tác giả chiếc bình từ dòng minh văn vẫn có những cách diễn giải khác nhau.

Năm 1980, ông Makoto Anabuki, một cán bộ ngoại giao Nhật Bản, nhìn thấy chiếc bình trong chuyến đến Istanbul. Ông viết thư cho lãnh đạo tỉnh Hải Hưng, đề nghị tìm hiểu nơi đã làm ra hiện vật đặc biệt ấy.

Bức thư góp phần thúc đẩy cuộc tìm kiếm dấu tích nghề gốm cổ ở vùng Nam Sách.

Từ tháng 4/1986, các cuộc khai quật khảo cổ được triển khai tại Chu Đậu và khu vực lân cận. Qua nhiều đợt nghiên cứu, hàng vạn hiện vật gồm bát, đĩa, ấm, bình và dấu tích lò nung đã được tìm thấy. Những phát hiện ấy xác nhận vùng đất này từng là một trung tâm sản xuất gốm quan trọng trong nhiều thế kỷ.

Ảnh: Daderot

Đứng trước những chiếc bình hoa lam phục dựng ngày nay, bạn sẽ nhận ra những nét vẽ tưởng rất bình dị, như cành hoa, chiếc lá hay đàn chim, từng xuất hiện trên các món đồ quý trong những bộ sưu tập ở nước ngoài.

Tàu đắm Cù Lao Chàm liên quan gì đến gốm Chu Đậu?

Câu chuyện thứ hai nằm dưới đáy biển, ngoài khơi Cù Lao Chàm, gần Hội An.

Đầu thập niên 1990, ngư dân phát hiện dấu tích một con tàu cổ tại vùng biển này. Hoạt động khảo cổ dưới nước được triển khai từ năm 1997 và những năm tiếp theo, ở độ sâu hơn 70 m.

Các nhà nghiên cứu thu được hơn 240.000 hiện vật, chưa kể rất nhiều mảnh gốm vỡ. Phần lớn hàng hóa có nguồn gốc từ những trung tâm sản xuất gốm ở vùng Hải Dương và Thăng Long, trong đó có dòng gốm Chu Đậu.

Những món đồ được tìm thấy rất đa dạng: bát, đĩa, hộp, bình tỳ bà, ấm hình chim thú và đồ đựng. Một số hiện vật gốm Chăm, Trung Quốc và Thái Lan có thể từng phục vụ sinh hoạt của thủy thủ đoàn.

Ảnh: Daderot

Niên đại con tàu vẫn được thảo luận, phổ biến trong khoảng từ giữa thế kỷ XV đến đầu thế kỷ XVI.

Con tàu chở hàng hóa với số lượng lớn, đủ thấy gốm Việt Nam từng là mặt hàng buôn bán trên mạng lưới thương mại biển quốc tế.

Trong số hiện vật được tìm thấy có bình gốm hoa lam vẽ thiên nga, hiện lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử Quốc gia ở Hà Nội và được công nhận là Bảo vật quốc gia năm 2012.

Những chú thiên nga được thể hiện bằng nét lam mềm mại, mỗi con mang một dáng vẻ khác nhau. Xuất xứ lò sản xuất chính xác của chiếc bình vẫn có ý kiến nghiên cứu khác nhau giữa Chu Đậu và Thăng Long, nhưng chiếc bình cho thấy gốm hoa lam Việt Nam thời ấy đã đạt trình độ cao.

Ảnh: Daderot

Người mê lịch sử hàng hải đến Chu Đậu để thấy ngôi làng bên sông từng nối với những tuyến giao thương đi nhiều vùng đất xa.

Đến làng gốm Chu Đậu ngày nay xem được những gì?

Nghề gốm Chu Đậu suy giảm rồi dần mai một từ khoảng thế kỷ XVII. Mãi đến đầu những năm 2000, hoạt động sản xuất mới được khôi phục có quy mô tại chính ngôi làng cổ.

Năm 2001, Hapro thành lập xí nghiệp gốm Chu Đậu, mời các nghệ nhân từ nhiều vùng nghề về nghiên cứu, phục dựng men, tạo hình và hoa văn. Tháng 5/2003, lô hàng xuất khẩu đầu tiên của giai đoạn phục hồi được đưa sang Tây Ban Nha.

Cơ sở này hiện phát triển thành Công ty Cổ phần Gốm Chu Đậu, thành viên Tập đoàn BRG, với khu sản xuất và showroom tại thôn Chu Đậu.

Ảnh: Công ty CP Gốm Chu Đậu

Xem quy trình sản xuất gốm thủ công

Hẹn trước thì được xem các công đoạn làm gốm, không chỉ ngắm thành phẩm.

Người thợ Chu Đậu thường nhắc đến câu “nhất liệu, nhì nung, tam hình, tứ họa”, nói về vai trò của nguyên liệu, kỹ thuật nung, tạo hình và trang trí.

Đất sét trắng được lấy từ vùng Trúc Thôn, Chí Linh, sau đó trải qua quá trình xử lý, lắng lọc để tạo độ mịn. Người thợ tạo hình bằng bàn xoay, khuôn hoặc các phương pháp thủ công phù hợp với từng sản phẩm.

Khách hay đứng xem lâu nhất ở công đoạn vẽ hoa văn.

Trên nền gốm chưa phủ men hoàn thiện, nghệ nhân dùng bút lông vẽ từng đường nét. Cảnh đồng quê, chim muông, hoa sen, hoa cúc, những cành lá uốn lượn dần hiện ra trên thân bình.

Gốm Chu Đậu còn nổi tiếng với kỹ thuật men truyền thống có sử dụng tro trấu nếp cái hoa vàng. Sau khi nung, những hình vẽ nằm dưới lớp men trong, tạo nên vẻ sâu và dịu của màu lam.

Bên cạnh dòng gốm hoa lam, cơ sở hiện nay còn sản xuất những mẫu gốm trang trí vàng kim, quà tặng và đồ gia dụng.

Tham quan phòng trưng bày và showroom

Showroom tại nhà máy là nơi dễ quan sát sự đa dạng của gốm Chu Đậu hiện đại.

Bạn sẽ bắt gặp những chiếc bình cổ cao, bình trang trí hoa lam, bộ ấm trà nhỏ, đồ thờ, đồ gia dụng và các sản phẩm quà tặng. Nhiều mẫu được phục dựng từ kiểu dáng gốm cổ, trong khi những mẫu khác mang thiết kế dành cho không gian sống hiện nay.

Ảnh: Tinh Hoa Gốm Sứ Chu Đậu

Thử ngắm gốm theo từng nhóm hoa văn. Có những chiếc bình trang trí rất nhiều chi tiết, từ cổ bình xuống chân đế; bên cạnh đó lại có những món chỉ vẽ vài nhành hoa, chừa phần nền trắng khá rộng.

Nhìn thật gần, bạn còn nhận ra sự khác biệt giữa nét cọ vẽ tay với họa tiết in công nghiệp.

Showroom đồng thời là nơi hỏi giá, xem kích thước và lựa chọn món đồ phù hợp để mang về. Những mẫu lớn, bình nghệ nhân hoặc sản phẩm đặt làm riêng thường cần trao đổi trực tiếp với nhân viên bán hàng.

Có thể tự làm gốm ở Chu Đậu không?

Có hoạt động trải nghiệm làm gốm tại Chu Đậu, nhưng cần liên hệ đặt trước. Đây chưa phải mô hình xưởng trải nghiệm mở tự do với lịch cố định cho mọi khách lẻ.

Ngày 16/7/2025, đoàn khách quốc tế dự ABAC III của APEC tại Hải Phòng đã về Chu Đậu xem làm gốm và tự tay thử vài công đoạn. Khách nước ngoài đến xưởng không phải chuyện lạ, miễn là hẹn trước.

Khách tự đi thì hỏi rõ hai hoạt động:

• Vẽ gốm: Thử trang trí hoa văn trên phôi gốm được chuẩn bị sẵn, phù hợp với người thích hội họa và muốn trải nghiệm trong thời gian ngắn.
• Nặn hoặc tạo hình gốm: Không phải buổi tham quan nào cũng có phần này, nên hỏi xem đúng ngày bạn định đến xưởng có nhận khách lẻ nặn gốm không.

Bạn cũng cần trao đổi trước về số lượng người, thời lượng, chi phí, người hướng dẫn và khả năng hỗ trợ tiếng Anh.

Sản phẩm vừa tạo hình hoặc vừa vẽ chưa mang về được ngay: gốm còn phải làm khô, tráng men hoặc nung tùy loại. Hãy hỏi thời gian hoàn thiện và khả năng gửi sản phẩm đến khách sạn, địa chỉ ở Việt Nam hoặc ra nước ngoài.

Giờ mở cửa và giá vé tham quan gốm Chu Đậu

Nhà máy chưa có giờ mở cửa tham quan, giá vé vào xưởng hay bảng phí trải nghiệm cố định cho khách lẻ.

Xem xưởng có mất tiền không, mất bao nhiêu, đều chốt lúc hẹn lịch, nên đừng mặc định là miễn phí.

Chỉ ghé showroom mua hàng thì cũng nên hỏi trước giờ đón khách, nhất là cuối tuần.

Đi làng gốm Chu Đậu từ Hà Nội hoặc Hải Phòng bằng cách nào?

Chu Đậu khá thuận tiện cho một chuyến đi trong ngày từ cả Hà Nội lẫn trung tâm Hải Phòng. Hai phương án dễ sắp xếp nhất là đi ô tô trực tiếp hoặc kết hợp tàu hỏa với taxi.

Từ trung tâm Hải Phòng đến Chu Đậu

Từ khu vực Nhà hát Lớn Hải Phòng đến xã Thái Tân khoảng 50 km đường bộ.

Đi ô tô có tài xế là lựa chọn thoải mái khi đi cùng gia đình, nhóm bạn hoặc muốn tiếp tục đến Côn Sơn - Kiếp Bạc. Bạn có thể chủ động giờ khởi hành, dừng ăn trưa và không phải tìm phương tiện giữa các điểm tham quan.

Đường đi qua khu vực Hải Dương cũ, theo chỉ dẫn thực tế của ứng dụng bản đồ đến nhà máy Gốm Chu Đậu.

Cũng có thể đi tàu từ ga Hải Phòng đến ga Hải Dương, rồi bắt taxi vào làng. Đoạn đường từ ga Hải Dương đến Chu Đậu khoảng 9-10 km.

Từ Hà Nội đến làng gốm Chu Đậu

Từ khu vực hồ Hoàn Kiếm đến Chu Đậu khoảng 65 km đường bộ, tùy tuyến đường.

Với nhóm nhỏ, thuê ô tô đi về trong ngày là phương án linh hoạt. Bạn sẽ có thời gian xem xưởng, nghỉ ăn trưa rồi ghé thêm một điểm du lịch mà không phụ thuộc vào lịch tàu.

Người thích đi tàu có thể chọn chuyến Hà Nội - Hải Phòng dừng tại ga Hải Dương. Từ đây, tiếp tục di chuyển bằng taxi đến nhà máy.

Tàu Hà Nội - Hải Phòng có nhiều giờ chạy; chọn chuyến tới Hải Dương đủ sớm để còn thời gian xem xưởng. Giá vé, ga khởi hành và thời gian dừng thì tra trên trang của Đường sắt Việt Nam.

Hiện chưa có tuyến xe buýt trực tiếp thuận tiện từ trung tâm Hà Nội hoặc Hải Phòng vào tận làng gốm Chu Đậu. Trong khu vực làng, việc đặt xe quay lại hoặc hẹn tài xế đón vào giờ cụ thể sẽ dễ chủ động hơn.

Gốm Chu Đậu giá bao nhiêu, nên mua ở đâu?

Giá gốm Chu Đậu hiện đại khá đa dạng, từ vài trăm nghìn đồng cho một bộ trà nhỏ đến hàng triệu, thậm chí hàng chục triệu đồng với những tác phẩm lớn hoặc dòng cao cấp.

Giá tham khảo một số mẫu trên cửa hàng trực tuyến của công ty:

Những mức giá trên chỉ áp dụng cho các mẫu cụ thể, không đại diện cho toàn bộ sản phẩm cùng kiểu dáng. Giá tại showroom cũng có thể thay đổi theo chương trình bán hàng và phiên bản sản phẩm.

Quà dễ mang theo nhất là bộ trà song ẩm hoặc bình hoa cỡ nhỏ: có nét riêng của gốm Chu Đậu, đặt ở phòng khách hay góc làm việc đều vừa.

Các bình lớn, dòng vẽ vàng kim và sản phẩm nghệ nhân phù hợp hơn với người sưu tập hoặc khách tìm quà tặng trang trọng.

Mua trực tiếp tại nhà máy

Mua tại showroom trong thôn Chu Đậu có lợi thế là được xem sản phẩm tận mắt, kiểm tra màu men và kích thước thực tế.

Địa chỉ: Nhà máy và showroom Công ty Cổ phần Gốm Chu Đậu, thôn Chu Đậu, xã Thái Tân, thành phố Hải Phòng.

Nhiều sản phẩm có hình dáng tương tự nhưng khác kích thước, kiểu trang trí hoặc độ cầu kỳ của nét vẽ. Nhân viên bán hàng sẽ giúp xác định đúng mã sản phẩm và báo giá cho những mẫu chưa niêm yết.

Mua gốm Chu Đậu tại Hà Nội, Hải Phòng

Công ty có showroom và đại lý chính thức ở cả Hà Nội lẫn Hải Phòng, không xuống làng vẫn mua được.

Tại Hà Nội:

• Showroom và văn phòng giao dịch, tầng 3, số 38-40 Lê Thái Tổ, phường Hoàn Kiếm.
• Cửa hàng số 111 Lê Duẩn.
• Đại lý tại số 7 Thái Hà.

Tại Hải Phòng:

• Đại lý Nguyễn Trình, số 52A Hạ Đoạn, phường Đông Hải.
• Đại lý Thuận Vũ, số 7/418 Mỹ Khê Tây, phường Kiến An.
• Đại lý tại số 26 phố Thống Nhất, xã Phú Thái.
• Đại lý Duy Bảo, thôn An Điền Kim, xã An Phú.

Trong làng Chu Đậu hiện có nhiều cơ sở sản xuất và kinh doanh gốm. Cùng mang tên địa danh Chu Đậu nhưng các doanh nghiệp có thể hoạt động độc lập, với dòng sản phẩm và chính sách riêng.

Có thể gửi gốm về khách sạn thay vì mang theo không?

Công ty có chính sách giao hàng trong nước, khá tiện cho du khách không muốn xách theo bình gốm dễ vỡ khi tiếp tục hành trình.

Đơn hàng ngoài khu vực Hà Nội và Hải Dương cũ thường tính phí vận chuyển 50.000 đồng. Với Hà Nội và khu vực Hải Dương cũ, đơn hàng dưới 20 triệu đồng áp dụng phí theo đơn vị vận chuyển.

Thời gian giao hàng liên tỉnh thường khoảng 2-5 ngày làm việc, tùy địa chỉ.

Khách đang lưu trú tại khách sạn ở Việt Nam có thể trao đổi với bộ phận bán hàng về việc gửi hàng đến lễ tân, thời điểm nhận và cách đóng gói chống vỡ. Báo khách sạn trước khi đưa địa chỉ nhận hàng.

Sắp bay về nước thì hỏi riêng chuyện gửi hàng ra nước ngoài, vì công ty giao trong nước chứ không phải đơn nào cũng gửi quốc tế được.

Ghép làng gốm Chu Đậu với điểm nào để đi trọn một ngày?

Dành khoảng nửa ngày cho Chu Đậu là hợp lý khi bạn muốn xem trưng bày, quan sát quy trình và lựa chọn sản phẩm. Phần thời gian còn lại có thể kết hợp một trong hai hướng dưới đây.

Lịch trình 1: Chu Đậu - Bảo tàng Hải Phòng cơ sở 2

Lịch trình này hợp với người thích khảo cổ, đồ gốm cổ và muốn hiểu thêm về vùng đất từng sản xuất chúng.

1. Buổi sáng

   Nhà máy Gốm Chu Đậu

   Đến nhà máy Gốm Chu Đậu, tham quan khu trưng bày và hoạt động sản xuất theo lịch đã hẹn. Dành thời gian tìm hiểu hoa văn, cách làm gốm và chọn quà tại showroom.

2. Buổi trưa

   Ăn trưa rồi đi tiếp

   Ăn trưa ở khu vực Hải Dương cũ, sau đó di chuyển về trung tâm phía tây Hải Phòng.

3. Buổi chiều

   Bảo tàng Hải Phòng cơ sở 2

   Ghé Bảo tàng Hải Phòng cơ sở 2, địa chỉ số 11 Hồng Quang, phường Thành Đông, cách Chu Đậu khoảng 10 km.

Đây là cơ sở của Bảo tàng Hải Dương trước khi hợp nhất. Bảo tàng có các sưu tập về lịch sử địa phương, khảo cổ học, trong đó gốm cổ vùng Hải Dương và Chu Đậu là một nội dung đáng chú ý. Khuôn viên ngoài trời còn có các hiện vật như bia đá, mộ cổ và công trình kiến trúc truyền thống.

Ảnh: Nguoivietbao

Cơ sở 2 vẫn đón khách trong dịp Quốc khánh tháng 9/2026. Dù vậy, các khu trưng bày có thể điều chỉnh theo từng thời điểm, nhất là trong giai đoạn cải tạo, chỉnh lý. Gọi bảo tàng trước khi đến để chắc phòng gốm đang mở, tiện hỏi luôn giờ tham quan và phí.

Lịch này cho thấy gốm Chu Đậu ở hai mặt: nghề thủ công vẫn đang làm ở nhà máy, và hiện vật khảo cổ của những thế kỷ trước trong bảo tàng.

Lịch trình 2: Chu Đậu - Côn Sơn - Kiếp Bạc

Muốn kết hợp làng nghề với thắng cảnh lịch sử thì đi tuyến này.

Từ Chu Đậu đến chùa Côn Sơn khoảng 28 km, còn đến đền Kiếp Bạc khoảng 34 km.

1. Buổi sáng

   Làng gốm Chu Đậu

   Tham quan làng gốm Chu Đậu, xem nghệ nhân làm việc và mua một món đồ lưu niệm.

2. Buổi trưa

   Ăn trưa, nghỉ ngơi

   Ăn trưa, nghỉ ngơi trước khi di chuyển đến khu di sản Côn Sơn - Kiếp Bạc, thuộc phường Trần Hưng Đạo, Hải Phòng.

3. Buổi chiều

   Chùa Côn Sơn

   Tham quan chùa Côn Sơn, đi dạo giữa khuôn viên rợp bóng cây, xem các công trình gắn với lịch sử và những nhân vật nổi tiếng như Nguyễn Trãi.

Có thêm thời gian, bạn có thể ghé đền Kiếp Bạc, nơi thờ Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn. Việc tham quan cả Côn Sơn lẫn Kiếp Bạc trong một buổi chiều đòi hỏi khởi hành khá sớm và di chuyển liên tục, nên dành phần lớn thời gian cho một khu sẽ thư thả hơn.

Ảnh: Handyhuy

Từ ngày 1/1/2026, vé tham quan Côn Sơn - Kiếp Bạc là 20.000 đồng/người lớn/lượt và 10.000 đồng/trẻ em từ 6 đến dưới 16 tuổi/lượt. Vé tính theo lượt, vào khu nào thì xem quy định vé ở cổng khu đó.

Côn Sơn - Kiếp Bạc đón khách quanh năm, nhưng lịch hoạt động tại từng hạng mục và khu vực tham quan có thể thay đổi vào các dịp lễ hội.

Làng gốm Chu Đậu có đáng dành nửa ngày không?

Chu Đậu đáng nửa ngày với người yêu gốm hoa lam Việt Nam, thích nghề thủ công hoặc từng thấy đồ gốm Việt trong các bảo tàng quốc tế.

Ở đây không có trò vui chơi; khách đến để nghe chuyện lịch sử, xem sản xuất, ngắm nét vẽ trên gốm và trò chuyện về nghề. Khách muốn tự làm gốm sẽ cần chuẩn bị lịch hẹn kỹ hơn.

Còn người chỉ tìm một món gốm làm quà trong thời gian ngắn, các showroom ở Hà Nội hoặc Hải Phòng là lựa chọn thuận tiện.